Tükürük Bezleri Nedir, Ne İşe Yarar?
Tükürük bezleri; ağız içinde nem dengesini sağlayan, sindirimin ilk aşamasında görev alan ve ağız sağlığının korunmasına yardımcı olan yapılardır.
Başlıca üç büyük tükürük bezi bulunur:
- Kulak önündeki parotis bezi
- Çene altındaki submandibular bez
- Dil altındaki sublingual bez
Bunlara ek olarak ağız içinde dağınık halde bulunan çok sayıda küçük tükürük bezi de mevcuttur.
Tükürük Bezi Tümörü Nedir?
Tükürük bezi tümörleri, bu bezlerin dokusundan kaynaklanan anormal hücre çoğalmalarıdır.
Tümörler:
- İyi huylu (benign)
- Kötü huylu (malign)olmak üzere iki ana gruba ayrılır.
Tükürük bezi tümörlerinin önemli bir kısmı iyi huyludur; ancak kesin ayrım mutlaka tıbbi değerlendirme ile yapılmalıdır.
Hangi Tükürük Bezinde Daha Sık Görülür?
- En sık parotis bezinde görülür
- Parotis tümörlerinin yaklaşık %70–80’i iyi huyludur
- Submandibular ve küçük tükürük bezlerinde görülen tümörlerde kötü huylu olma riski daha yüksektir
Belirtiler Nelerdir?
Tükürük bezi tümörleri genellikle yavaş büyüyen, ağrısız şişlikler şeklinde ortaya çıkar.
En sık görülen belirtiler:
- Kulak önünde, çene altında veya ağız içinde şişlik
- Şişliğin zamanla büyümesi
- Sert veya düzensiz kitle hissi
- Yüzde asimetri
- Yüz siniri etkilenmişse yüzde hareket kaybı (yüz felci)
- Ağız açmada zorlanma
- Nadiren ağrı veya uyuşma
Ağrısız olması masum olduğu anlamına gelmez.
İyi Huylu Tükürük Bezi Tümörleri
En sık görülen iyi huylu tümörler:
Pleomorfik Adenom
- En sık görülen tükürük bezi tümörüdür
- Genellikle parotis bezinde görülür
- Yavaş büyür, ağrısızdır
- Uzun yıllar tedavi edilmezse kötü huylu dönüşüm riski vardır
Warthin Tümörü
- Daha çok ileri yaş erkeklerde görülür
- Sigara ile ilişkilidir
- Çoğunlukla parotis bezinde yerleşir
İyi huylu tümörler dahi cerrahi olarak çıkarılmalıdır, çünkü büyümeye devam edebilirler.
Kötü Huylu Tükürük Bezi Tümörleri
Malign tümörlerde şu bulgular daha sık görülür:
- Hızlı büyüme
- Ağrı
- Yüz siniri felci
- Sert ve düzensiz kitle
- Boyun lenf bezlerinde şişlik
Bu tümörler erken evrede yakalandığında tedavi başarısı belirgin şekilde artar.
Tanı Nasıl Konur?
Tanı süreci birkaç aşamadan oluşur:
1. Klinik Muayene
- Kitle yeri, büyüklüğü, sertliği değerlendirilir
- Yüz siniri fonksiyonları mutlaka kontrol edilir
2. Görüntüleme Yöntemleri
- Ultrasonografi: İlk değerlendirme
- MR (Manyetik Rezonans): Tümörün yayılımı
- BT (Bilgisayarlı Tomografi): Kemik tutulum şüphesi varsa
3. İnce İğne Aspirasyon Biyopsisi
- Tümörün iyi ya da kötü huylu olabileceği hakkında ön bilgi verir
- Tedavi planlamasında yol göstericidir
Tedavi Nasıl Yapılır?
Cerrahi Tedavi
Tükürük bezi tümörlerinin temel tedavisi cerrahidir.
- Tümörlü bez dokusu tamamen çıkarılır
- Parotis cerrahisinde yüz siniri korunması en önemli noktadır
- Gerekli durumlarda boyun lenf bezleri de temizlenebilir
Ek Tedaviler
Kötü huylu tümörlerde:
- Radyoterapi
- Nadiren kemoterapigerekebilir.
Ameliyat Sonrası Süreç
- Hastanede kalış süresi genellikle 1–3 gündür
- İlk günlerde hafif şişlik ve ağrı normaldir
- Yüz siniri geçici olarak etkilenebilir, çoğu zaman düzelir
- Patoloji sonucuna göre ek tedavi planlanır
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
- Kulak önü veya çene altında fark edilen her şişlikte
- Büyüyen ve sertleşen kitlelerde
- Yüzde ani asimetri veya hareket kaybı varsa
- Uzun süredir geçmeyen ağız içi kitlelerde
gecikmeden kulak burun boğaz uzmanına başvurulmalıdır.