Vertigo nedir?
Vertigo, kişinin kendisinin ya da çevresinin dönüyormuş, savruluyormuş gibi algılanmasıdır. Sıklıkla “baş dönmesi” olarak tanımlansa da, her baş dönmesi vertigo değildir. Vertigo genellikle denge sisteminden kaynaklanır ve altta yatan neden mutlaka araştırılmalıdır.
Vertigo neden olur?
Dengenin sağlanmasında iç kulak, görme sistemi ve beyinden gelen sinyaller birlikte çalışır. Bu sistemlerden birinde oluşan bozukluk vertigoya yol açabilir.
En sık nedenler:
- İç kulak denge sistemi hastalıkları
- Kulak kristallerinin yer değiştirmesi
- Orta kulak problemleri
- Boyun kaynaklı sorunlar
- Beyinle ilişkili (nörolojik) nedenler
- Stres ve anksiyete eşlik edebilir (nedeni değil, tetikleyici)
Vertigo türleri nelerdir?
1. İç kulak kaynaklı (periferik) vertigo
En sık görülen vertigo türüdür.
- Pozisyonel vertigo (BPPV):Baş hareketleriyle ani başlayan, kısa süreli ama şiddetli dönme hissi
- Meniere hastalığı:Vertigo atakları, kulakta dolgunluk, çınlama ve işitme kaybı ile seyreder
- Vestibüler nörit / labirentit:Genellikle ani başlayan, günler sürebilen şiddetli vertigo
2. Beyin kaynaklı (santral) vertigo
Daha nadirdir ancak daha ciddi nedenlere bağlı olabilir.
- Beyin damar hastalıkları
- Tümörler
- Multipl skleroz
- Migren ilişkili vertigo
Bu tür vertigoya sıklıkla konuşma bozukluğu, çift görme, kol–bacak güçsüzlüğü eşlik edebilir.
Vertigo belirtileri nelerdir?
Vertigo tek başına değil, farklı belirtilerle birlikte görülebilir:
- Dönme hissi
- Bulantı ve kusma
- Terleme
- Denge kaybı
- Kulakta çınlama
- İşitme azlığı
- Gözlerde istemsiz hareketler (nistagmus)
Belirtilerin süresi ve şiddeti, vertigonun nedenine göre değişir.
Vertigo nasıl teşhis edilir?
Tanı, ayrıntılı değerlendirme ile konur:
- Detaylı hasta öyküsü
- Kulak burun boğaz muayenesi
- Denge testleri
- İşitme testleri
- Gerekli durumlarda MR veya BT
Amaç, vertigonun kulak mı yoksa beyin kaynaklı mı olduğunu ayırt etmektir.
Vertigo tedavisi nasıl yapılır?
Tedavi altta yatan nedene göre planlanır.
1. Pozisyonel vertigo tedavisi
- Özel manevralar (kristal yerine koyma manevraları)
- Genellikle tek seansta belirgin rahatlama sağlar
2. İlaç tedavisi
- Bulantı ve baş dönmesini azaltıcı ilaçlar
- Atak dönemlerinde kısa süreli kullanılır
3. Vestibüler rehabilitasyon
- Denge egzersizleri
- Beynin denge sistemine yeniden uyum sağlamasını amaçlar
4. Altta yatan hastalığın tedavisi
- Orta kulak veya iç kulak hastalıkları
- Nörolojik nedenler
- Boyun problemleri
Vertigo tehlikeli midir?
Vertigonun kendisi genellikle hayati tehlike oluşturmaz. Ancak:
- Düşmelere
- Günlük yaşamın ciddi şekilde kısıtlanmasına
neden olabilir.
Beyin kaynaklı vertigolar ise acil değerlendirme gerektirebilir.
Vertigo ne kadar sürer?
- Pozisyonel vertigo: saniyeler–dakikalar
- İç kulak enfeksiyonları: günler
- Meniere atakları: saatler
Uygun tedavi ile çoğu hastada kontrol altına alınabilir.
Vertigo yaşayanlar nelere dikkat etmeli?
- Ani baş hareketlerinden kaçınmak
- Atak sırasında güvenli bir yere oturmak
- Araç kullanmamak
- Yüksek yerlerden uzak durmak
Ne zaman doktora başvurmalısınız?
- Baş dönmesi şiddetliyse
- Tekrarlıyorsa
- İşitme kaybı veya kulak çınlaması eşlik ediyorsa
- Konuşma bozukluğu, uyuşma, güçsüzlük varsa
gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır.